İlave Gümrük Vergisi (İGV)

İGV müstakil bir vergi türü olmayıp Cumhurbaşkanı kararları ile mevcut gümrük vergisi oranlarında yapılan artış olarak tanımlanmaktadır.
3351 sayılı İthalatta İlave Gümrük Vergisi Uygulanmasına İlişkin Karar uyarınca uygulanmaktadır.
İGV’nin matrahı, eşyanın gümrük vergisi matrahıdır. Gümrük vergisinin tabi olduğu usul ve hükümlere tabidir.

Hangi Durumlarda İGV Ödenir?
İGV, 3351 sayılı Karar’da GTİP bazında listelenen eşyaların ithalatında tahsil edilmektedir. İthal edilen eşyanın tercihli menşeinin tevsik edilememesi halinde İGV ödenecektir.
AB menşeli bir eşyanın A.TR Dolaşım Belgesi olmaksızın menşe şahadetnamesi ile AB’den ithal edilmesi halinde de İGV ödenmesi gerekir. Çünkü İGV uygulaması yönünden A.TR belgesinin ibraz edilmemesi durumunda AB, üçüncü ülke statüsüne düşmektedir.
AB ile yapılan ticarette gümrük vergisi muafiyeti A.TR Dolaşım Belgesi ile sağlanmaktadır. İGV ise gümrük vergisine bağlı olarak uygulanan dolaylı bir mali yükümlülüktür. Bu nedenle, A.TR belgesinin sunulamaması halinde gümrük vergisi doğacak; buna bağlı olarak da İGV tahsil edilecektir.
Örnek olarak, İngiltere menşeli bir eşyanın İngiltere’den ithalatında, menşe beyanı sunulması halinde gümrük vergisi ve İGV ödenmez. Bu uygulama, Türkiye ile İngiltere arasında imzalanan Serbest Ticaret Anlaşması kapsamında yürürlüğe girmiş olup usul ve esaslar ilgili yönetmelikte düzenlenmiştir. Yönetmelik incelendiğindeyse, eşyanın doğrudan nakliyat kuralı kapsamında İngiltere’den Türkiye’ye gelmesi gerektiği, aksi durumda tercihli rejimden yararlanılamayacağı açıkça belirtilmektedir.
Bu çerçevede; İngiltere menşeli bir eşyanın AB üzerinden gelmesi, menşe beyanının sunulamaması ve dolayısıyla tercihli rejimin tevsik edilememesi halinde İGV ödenmesi gerekecektir.
Bir diğer örnek:
Almanya’dan A.TR eşliğinde gelen ve Çin menşeli olan bir eşya için İGV ödenmesi zorunludur. Zira Çin diğer ülke menşeli eşyalar olarak nitelendirilir ve Türkiye ile yürürlükte olan bir serbest ticaret anlaşması bulunmamaktadır.

İGV Ödememek İçin Ne Yapılmalıdır?
İGV ödememenin yolu, eşyanın tercihli menşeini usulüne uygun belgelerle tevsik etmektir. Türkiye’nin taraf olduğu Serbest Ticaret Anlaşmaları (STA) veya kümülasyon sistemleri kapsamındaki ülkeler menşeli eşya için EUR.1 ve Menşe Beyanı gibi tercihli rejimi tevsik eden belgelerin sunulması durumunda İGV aranmaz.
Eşyanın tercihli menşeinin tevsik edilmesi zorunlu olduğundan menşe şahadetnamesi sunulması tek başına İGV’den muafiyet sağlamayacaktır.

Yatırım Teşvik Belgesi Kapsamı İthalatta İGV Ödenir mi?
Yatırım Teşvik Belgesi kapsamında, gümrük vergisi muafiyetinden yararlanılarak gerçekleştirilen ithalat işlemlerinde İlave Gümrük Vergisi tahsil edilmez. Bu muafiyetin temel dayanağı, İGV’nin müstakil bir vergi türü olmayıp mevcut gümrük vergisi oranlarında yapılan bir artış olarak nitelendirilmesidir.
Dolayısıyla, teşvik belgesi ile gümrük vergisinden muafiyet sağlandığında, bu verginin bir parçası sayılan İGV de otomatik olarak muafiyet kapsamına girmektedir. (3351 sayılı Karar Madde 4/6)

Nihai Kullanım Kullanılırsa İGV Ödenir mi?
İthalat Rejimi Kararı çerçevesinde nihai kullanım mevzuatına tabi olan ve bu kapsamda gümrük vergisi “%0” (sıfır) olarak belirlenen eşyalar için İGV aranmaz. İGV’nin matrahı gümrük vergisi matrahı (CIF kıymet) olsa da, nihai kullanımın sağladığı vergi avantajı İGV yükümlülüğünü de ortadan kaldırmaktadır. (3351 sayılı Karar Madde 4/3)

Askıya Alma Sisteminden Faydalanılırsa İGV Ödenir mi?
İthalat Rejimi Kararına ekli V ve VI sayılı listelerde (Askıya alma listeleri) yer alan eşyaların ithalatında İlave Gümrük Vergisi uygulanmamaktadır. (3351 sayılı Karar Madde 4/3)
Askıya alma, V sayılı listedeki “madde ismi” sütunu ile aynı ticari tanım, tarife alt pozisyonu ve aynı özelliklere sahip eşyalar için uygulanır. Avrupa Birliğindeki tüm ülke delegelerin yılda iki kez toplanarak aldıkları karara istinaden tüm gümrük birliği üyeleri tarafından uygulanır. Amaç itibariyle gümrük birliğinde bulunan sanayicilerin üretim maliyetini düşürmek ve üçüncü ülkelere karşı (Çin gibi STA imzalanmayan diğer ülkeler) rekabet gücünü arttırmak gayesiyle gümrük vergisi oranının indirilmesi veya sıfırlanmasıdır.

Gümrük Kanunu 167. Madde Kapsamındaki Muafiyetler
4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun 167. maddesi uyarınca gümrük vergisinden muaf tutulan eşyalar, İlave Gümrük Vergisinden de muaftır. Bu kapsamda yer alan, milli savunma amaçlı ithalatlar, diplomatik eşyalar, belirli bir kıymeti geçmeyen kitap ve basılı yayınlar gibi eşyaların serbest dolaşıma girişinde İGV tahsilatı yapılmaz.

TEV’de İGV Ödenir mi?
Dahilde İşleme Rejimi (DİR) kapsamında ithal edilen eşyanın işlem görmüş ürün olarak ihraç edilmesi halinde, ortaya çıkabilecek Telafi Edici Vergi (TEV) hesaplamalarında İGV hükümleri uygulanmaz. Ancak, ithal edilen eşyanın serbest dolaşıma sokulmak istenmesi durumunda İGV yükümlülüğü doğacaktır.

İGV’yi Eksik Ödersem Ne Olur?
İGV’nin noksan beyan edilmesi veya hiç ödenmemesi durumunda Gümrük Kanunu’nun 234. maddesi uyarınca cezai müeyyide söz konusu olabilir.
Örnek Senaryo: ABC Firması, 10.000 TL matrahlı Güney Kore menşeli bir eşyayı Almanya’dan ithal etmiş. Doğrudan nakliyat kuralını ihlal ederek menşe beyanı sunmuş ve %15 oranındaki İGV’yi ödememiştir. Sonradan kontrol denetimlerinde bu husus gümrük idaresince tespit ediliyor.
Vergi Farkı olan 1.500 TL İGV tahsil edilir. Serbest dolaşıma giriş rejimi için vergi farkının 3 katı para cezası (4.500 TL) kesilir. KDV Matrahına etkisi ise; İGV, KDV matrahına dahil bir unsurdur. İGV’nin matraha eklenmemesi sebebiyle noksan alınan KDV ve bunun 3 katı tutarındaki KDV cezası da ayrıca tahsil edilir.
Önemli Not: Firma bu hatayı idare tespit etmeden önce fark edip “kendini ihbar” (GK 234/3) müessesinden faydalanırsa, söz konusu cezalar %10 nispetinde uygulanır.

İGV İçin Uzlaşma Başvurusu Yapılabilir mi?
Gümrük idaresince düzenlenen ek tahakkuk ve ceza kararları (İGV ve buna bağlı vergi kaybı cezaları) için Gümrük Kanunu’nun 244. maddesi kapsamında uzlaşma talebinde bulunulabilir.

Ödenen İGV Sonradan Geri Alınabilir mi?
Tercihli rejime sonradan girilebilir ve bu kapsamda ödenen vergiler geri alınabilir.
Örnek olarak A.TR’siz gelen, GV ve İGV ödenmiş eşya için; “2006/10895 sayılı Türkiye ile Avrupa Topluluğu Arasında Oluşturulan Gümrük Birliği’nin Uygulanmasına İlişkin Esaslar Hakkında Karar” gereğince serbest dolaşıma girişten sonra “sonradan verilmiştir” ibareli olsun veya olmasın 4 aylık ibraz süresi içinde bir A.TR Dolaşım Belgesinin gümrük idaresine ibraz edilmesi halinde Gümrük Kanunu’nun 214. maddesi gereğince tahsil edilen vergiler geri verilmektedir. (GGM 21.04.2021 tarih ve 63368489 sayılı yazı)
Önemli not; İlerleyen süreçte kullanılacağı belirsiz olan tedarikçi beyanının sonradan sunulamayacağı unutulmamalıdır.

PEM Anlaşması Sonrasında İGV’de Son Durum
Yıllardır uygulanan PAAMK (Pan-Avrupa Menşe Kümülasyonu) sistemi yerine, tercihli menşe kurallarının revize edildiği PEM (Pan-Avrupa-Akdeniz) Bölgesel Konvansiyonu’na geçiş yapılmıştır. Bu yeni dönemle birlikte dış ticaret süreçlerini derinden etkileyecek birçok yapısal değişiklik meydana gelmiştir. Bunlar arasında; tekstil ürünleri hariç olmak üzere Telafi Edici Vergi (TEV) yükümlülüğünün kaldırılması, EUR-MED dolaşım belgeleri ile EUR-MED menşe beyanlarının artık kullanılmayacak olması, menşe ispat belgelerinin (EUR.1 ve menşe beyanı) ibraz süresinin 10 aya çıkarılması ve tam kümülasyona geçişle birlikte menşe kazanım kurallarının esnetilmesi öne çıkmaktadır. Ayrıca, menşe kazanımında kıymet esası yerine ağırlık kriterinin de dikkate alınabilmesi, bu süreçte karşılaşılacak önemli yeniliklerden bazılarıdır.
Konvansiyon kurallarının 01.01.2025 tarihi itibarıyla yürürlüğe girmesi kararlaştırılmış; PAAMK kapsamındaki Serbest Ticaret Anlaşmalarının (STA) ise 31.12.2025 tarihine kadar geçerliliğini koruyacağı belirtilmiştir. Halihazırda birçok ülke ile PEM kapsamındaki STA süreçleri henüz imza aşamasındadır. Normal şartlarda, yeni kuralların uygulanması gereken bu dönemde birçok ülke ile tercihli rejimden faydalanılması mümkün olmayacaktı. Ancak iç onay süreçleri devam ederken, ülkelerin üretim süreçleri lehine olan menşe kuralını seçebilmesine ve bu sayede tercihli ticareti kesintisiz sürdürebilmesine imkân tanınmıştır.
Normal işleyişte, Avrupa Birliği (AB) ülkelerinden A.TR dolaşım belgesi eşliğinde gelen ancak PEM kümülasyonuna dâhil ülkelerden (örneğin Mısır) menşeli olan eşyada İlave Gümrük Vergisi (İGV) muafiyeti sağlanabilmesi için, tescil anında mutlaka bir “Tedarikçi Beyanı” sunulması zorunludur. Ancak 3351 sayılı İGV Kararına eklenen Geçici Madde 2 ile ithalatçılara yönelik çok kritik bir istisna getirilmiştir. Bu düzenleme uyarınca; A.TR dolaşım belgesi eşliğinde ithal edilen eşya için ayrıca tercihli menşe tevsiki Tedarikçi Beyanı aranmaksızın İGV alınmayacaktır. Söz konusu uygulama 31/03/2026 tarihine kadar geçerlilik arz etmektedir.
Uluslararası Anlaşmalar ve Avrupa Birliği Genel Müdürlüğü’nün konuya ilişkin yazılarıyla birlikte konu çok açık bir şekilde netliğe kavuşturulduğundan AB’den A.TR ile gelen PAAMK kapsamı ülkeler menşeli eşya için tedarikçi beyanı yok diye İGV ödenmemesi gerektiği düşünülmektedir. (Fas, Tunus, Mısır, Bosna Hersek, Karadağ, Kuzey Makedonya, Filistin, Arnavutluk, Sırbistan ve Moldova)
Önemli Not: Söz konusu geçici hükmün süresi sona erdiğinde, menşe tevsik işlemleri yeniden tedarikçi beyanı esaslarına göre yürütülecektir.

Can DURMUŞ
Gümrük Müşavir Yardımcısı / Denetçi

09.02.2026