A.TR dolaşım belgesi ile EUR.1 arasındaki fark, yalnızca belge ismi değil; ispat ettikleri hukuki statü ve kullanıldıkları ticaret rejimidir. Hangi belgede hangisinin kullanılacağını bilmemek, gümrükte ciddi sorunlara yol açabilir.
A.TR ile EUR.1 Arasındaki Temel Fark: Ne İspat Ediyor?
Bu iki belge birbirinden temelden farklı iki şeyi ispat eder:
A.TR Dolaşım Belgesi → eşyanın Türkiye veya AB’de serbest dolaşımda olduğunu ispat eder. Yani eşya ya bu ülkede üretilmiş ya da üçüncü ülkeden ithal edilmiş, gümrük vergileri ödenmiş ve serbest dolaşıma girmiştir.
EUR.1 Dolaşım Sertifikası → eşyanın tercihli menşeini ispat eder. Eşyanın tamamen o ülkede elde edildiğini veya yeterli işlem görerek o ülkenin menşeini kazandığını gösterir.
Kısacası: A.TR “bu mal burada serbest dolaşımda” der. EUR.1 ise “bu malın menşei burası” der.
Hangi Belgede Hangisi Kullanılır?
A.TR Dolaşım Belgesi:
- Yalnızca Türkiye ile AB üyesi ülkeler arasındaki ticarette kullanılır
- Hukuki dayanağı: Gümrük Birliği (1/95 sayılı Ortaklık Konseyi Kararı)
- Kural olarak sanayi ürünleri ve işlenmiş tarım ürünleri için düzenlenir
- A.TR ile ihracat yapılırken eşya bünyesindeki üçüncü ülke girdileri için Telafi Edici Vergi (TEV) ödenmesi zorunludur
EUR.1 Dolaşım Sertifikası:
- Türkiye’nin imzaladığı Serbest Ticaret Anlaşmaları (STA) kapsamındaki ülkelerle ticarette kullanılır (EFTA, İsrail, Gürcistan, Moldova, Makedonya vb.)
- AB ile ticarette ise tarım ürünleri (1/98 sayılı Karar) ve kömür-çelik (AKÇT) ürünleri için düzenlenir
- STA ülkelerine yapılan ihracatta tüm ürün grupları için geçerlidir
Pratik Örnek: Hangi Durumda Hangi Belge?
| Durum | Doğru Belge |
|---|---|
| Türkiye’den Almanya’ya makine ihracatı | A.TR |
| Türkiye’den İsviçre’ye tekstil ihracatı | EUR.1 |
| Türkiye’den Fransa’ya taze üzüm ihracatı | EUR.1 |
| Türkiye’den İspanya’ya işlenmiş gıda ihracatı | A.TR |
| Türkiye’den Gürcistan’a herhangi bir ürün | EUR.1 |
| Türkiye’den İtalya’ya çelik boru ihracatı | EUR.1 (AKÇT) |
A.TR ile EUR.1 Arasındaki Fark: Düzenleme Süreci
Her iki belgede de süreç benzer adımlarla ilerler:
- İhracatçı belgeyi doldurur
- Yetkili Oda veya Birlik onaylar
- Gümrük idaresi vize eder
Ancak incelenen hususlar farklıdır. A.TR’de gümrük idaresi eşyanın serbest dolaşım statüsünü inceler. EUR.1’de ise menşe kurallarına uyum — kümülasyon, yeterli işçilik ve işlem koşulları — kontrol edilir.
Her iki belge de büyük oranda elektronik ortamda MEDOS sistemi üzerinden düzenlenmektedir.
En Çok Yapılan Hata
AB’ye tarım ürünü ihraç eden firmalar zaman zaman A.TR belgesi düzenliyor. Ancak taze üzüm, nar ekşisi gibi işlenmemiş tarım ürünleri için AB’ye ihracatta EUR.1 düzenlenmesi gerekiyor. A.TR bu ürünlerde kabul edilmez ve tercihli tarife avantajından yararlanılamaz.
Hangi belgeyi kullanmanız gerektiği konusunda emin değilseniz iletişim formundan ulaşabilirsiniz.
Gümrük belgelerine ilişkin diğer makalelerimiz için makalelerimize göz atın.
Menşe kuralları ve dolaşım belgeleri hakkında ayrıntılı mevzuata Ticaret Bakanlığı’nın resmi sitesinden ulaşabilirsiniz.