Türkiye PEM Matrisi 18 Mayıs 2026 itibarıyla güncellendi. Arnavutluk, Pan-Avrupa-Akdeniz (PEM) revize menşe kurallarına geçen 15. ortak oldu. 1 Ocak 2025’ten bu yana yapılan ihracatlar için geriye dönük menşe belgesi düzenlenmesi artık mümkün.
Türkiye PEM Matrisi Nedir?
PEM Matrisi, Türkiye’nin Pan-Avrupa-Akdeniz bölgesindeki STA ortaklarıyla hangi menşe kuralları çerçevesinde çapraz kümülasyon uygulayabileceğini gösteren resmi tablodur. Ticaret Bakanlığı Uluslararası Anlaşmalar ve AB Genel Müdürlüğü tarafından düzenli olarak güncelleniyor.
Matristeki iki temel kural seti şunlar:
- C (2012 Kuralları): Eski PEM Konvansiyonu’na dayalı kurallar
- R/T (2023 Kuralları): 1/2023 sayılı Karar kapsamındaki revize kurallar — daha esnek, daha geniş kümülasyon imkânı sunuyor
Arnavutluk’ta Önemli Gelişme: Geriye Dönük Belge
5 Mayıs 2026 itibarıyla Arnavutluk ile yapılan ticaret için revize (2023) kurallar devreye girdi. Bu gelişmenin firmalara sağladığı kritik avantaj: geriye dönük belge düzenleme imkânı.
1 Ocak 2025 ile 5 Mayıs 2026 tarihleri arasında Arnavutluk’a ihracat yapan firmalar, o dönemde revize kurallar henüz uygulanamadığı için düzenlenemeyen menşe ispat belgelerini artık “Issued Retrospectively” (sonradan verilmiştir) şerhiyle düzenleyebilir.
Bu imkân, ilgili yönetmeliğin yedinci bölüm hükümlerine dayanıyor ve ihracatçıların geçmiş dönem işlemlerini tercihli menşe kapsamına almasını sağlıyor.
Türkiye PEM Matrisi: Mevcut Durum (18 Mayıs 2026)
16 tercihli düzenlemeden 15’inde revize kurallara geçiş tamamlandı:
- ✅ AB (Sanayi, AKÇT, Tarım)
- ✅ EFTA (İsviçre, Norveç, İzlanda, Lihtenştayn)
- ✅ Faroe Adaları
- ✅ Mısır, Fas, Filistin
- ✅ Arnavutluk, Bosna-Hersek, Kosova, Karadağ, Sırbistan, Kuzey Makedonya
- ✅ Gürcistan, Moldova
- ❌ Tunus — revize kurallara geçiş henüz tamamlanmadı, eski kurallar ve TEV uygulaması devam ediyor
Telafi Edici Vergi (TEV): Önemli İstisna
Revize PEM kurallarının en önemli avantajlarından biri geri ödeme yasağının (TEV) büyük ölçüde kaldırılmış olması. Ancak önemli bir istisna var:
Tekstil ve konfeksiyon ürünleri (50–63. fasıllar) için geri ödeme yasağı hâlâ geçerli.
Diğer ürünlerde ise revize kurallara geçen ülkelerle yapılan ticarette Dahilde İşleme Rejimi (DİR) kapsamında vergi iadesi veya muafiyeti alınmış olsa bile TEV ödenmeyecek.
Belge Düzenlerken Dikkat Edilmesi Gerekenler
Revize kurallar kapsamında düzenlenecek EUR.1 belgelerinde:
- Belgenin 7 no.lu “Gözlemler” kutusuna “REVISED RULES” ibaresi yazılmalı
- Kümülasyon uygulandıysa “CUMULATION APPLIED WITH [ülke adı]” ibaresi eklenmeli
- Arnavutluk için geriye dönük belgeler “Issued Retrospectively” şerhi taşımalı
Bu ibareler eksik bırakıldığında ithalatçı ülke gümrüğünde tercihli tarife reddedilebiliyor.
Firmalar Ne Yapmalı?
- Arnavutluk’a 1 Ocak 2025 – 5 Mayıs 2026 arasında ihracat yapıp menşe belgesi düzenleyemeyenler geriye dönük belge başvurusunu değerlendirmeli
- Tunus dışındaki tüm PEM ortaklarıyla ticarette güncel matristeki R/T kuralları esas alınmalı
- Tunus ile ticaret yapanlar eski kural setini ve TEV yükümlülüğünü gözetmeye devam etmeli
- Tekstil ve konfeksiyonda (50–63. fasıllar) TEV hesabı değişmiyor; dikkatli olunmalı
PEM menşe kuralları ve kümülasyon uygulaması hakkında danışmanlık almak için iletişim formundan ulaşabilirsiniz.
Gümrük mevzuatındaki diğer güncel gelişmeler için makalelerimize göz atın.
Güncel PEM Matrisi’ne Ticaret Bakanlığı’nın resmi sitesinden ulaşabilirsiniz.