Dahilde İşleme Rejimi (DİR) ve Hariçte İşleme Rejimi (HİR) kapsamında ayniyet tespitinde ekspertiz raporu ibrazı zorunluluğunun DR2 veya GC2 tespit raporlarıyla ikame edilip edilemeyeceği, Gümrük Müşavirleri Derneklerinin 07.04.2026 tarihli başvurusu üzerine Gümrükler Genel Müdürlüğü tarafından yanıtlandı. Sonuç nettir: ekspertiz raporu, esas yöntemdir; DR2 ve GC2 raporları ise sınırlı ve istisnai nitelikte olup ekspertiz raporunun yerine kullanılamaz.
Ayniyet Tespiti Nedir?
Gümrük idareleri, gümrüğe sunulan eşyanın gümrükçe onaylanmış işlem veya kullanım şartlarına uyulmasını sağlamak amacıyla zorunlu hallerde ayniyetinin tespitine yönelik önlemler alır. Bu tespit, başka kurumlarda ekspertiz yaptırılması dahil çeşitli yöntemlerle gerçekleştirilir.
Dayanak: 4458 sayılı Gümrük Kanunu ve Gümrük Yönetmeliği’nin ayniyet tespitine ilişkin hükümleri.
Sorun Neydi?
Gümrük Müşavirleri Dernekleri, 07.04.2026 tarihli yazıyla Gümrükler Genel Müdürlüğü’ne başvurdu. Başvuruda şu sorunlar dile getirildi:
- Ekspertiz raporu ibrazı işlemlerin uzamasına yol açmaktadır
- İlave maliyetler doğurmaktadır
- Üretim yeri ile ihracat işlemlerinin gerçekleştirildiği gümrük idaresinin farklı illerde bulunması halinde uygulama güçlükleri ortaya çıkmaktadır
Bu gerekçelerle Dernekler iki ayrı talep iletti:
- DİR kapsamında Kod-5 ayniyet yöntemi için ekspertiz raporu yerine DR2 Tespit Raporu kabul edilsin
- HİR kapsamında ekspertiz raporu yerine GC2 Tespit Raporu kabul edilsin
Gümrükler Genel Müdürlüğü’nün Yanıtı
Her iki talep de Bakanlık tarafından reddedildi.
1. DİR Kapsamında: DR2 Raporu Ekspertiz Raporunun Yerine Geçemez
DİR kapsamında, izinde ayniyet yöntemi olarak Kod-5 (ekspertiz raporu) belirlenmişse, ekspertiz raporu ibrazı zorunludur. Bu durumda DR2 Tespit Raporu sunulması mümkün değildir.
DR2 Tespit Raporu nedir? Yetkilendirilmiş Gümrük Müşavirliği Tebliği’nin 11/1(d)-2. maddesi uyarınca DR2; dahilde işleme izni kapsamında ithal edilen eşyanın ihraç edilen işlem görmüş ürünün bünyesinde kullanılıp kullanılmadığının teknik, bilimsel veya idareden kaynaklanan bir nedenle tespit edilememesi halinde başvurulan istisnai yöntemdir.
Dolayısıyla DR2, ekspertiz raporunun alternatifi değil; ekspertizin yapılmasının mümkün olmadığı istisnai hallerde gündeme gelen tamamlayıcı bir yöntemdir.
Hukuki sonuç: Kod-5 olarak belirlenen ayniyet yönteminde DR2 raporu ibraz eden yükümlü, ayniyet şartını yerine getirmemiş sayılır. 2006/12 sayılı DİR Tebliği’nin 45. maddesinin 1. fıkrasının (g) bendi uyarınca bu durumda; ithalat sırasında alınmayan vergiler tahsil edilir ve süresi içinde ihracatı gerçekleştirilmeyen eşya için GK 238. maddesi kapsamında müeyyide uygulanır.
Dayanak: Yetkilendirilmiş Gümrük Müşavirliği Tebliği Madde 11/1(d)-2; 2006/12 sayılı DİR Tebliği Madde 45/1-g; 4458 sayılı GK Madde 238; Gümrükler Genel Müdürlüğü’nün 08.05.2026 tarihli cevabi yazısı.
2. HİR Kapsamında: GC2 Raporu Ekspertiz Raporunun Yerine Geçemez
HİR kapsamında ihraç edilecek eşyanın ithalinde ayniyet tespiti ekspertiz raporu ile yapılmak zorundadır. Bu amaçla GC2 Tespit Raporu kullanılamaz.
GC2 Tespit Raporu nedir? Yetkilendirilmiş Gümrük Müşavirliği Tebliği’nin 11/1(b)-2. maddesi uyarınca GC2; ithalat vergilerinden tam muafiyet suretiyle geçici ithalat rejimine konu olan özel nitelikli eşyanın (kalıp, çizim, taslak, ölçme, kontrol ve test araçları, özel alet ve araçlar) kullanımı sonucunda elde edilen ürünlerin tamamının ya da öngörülen oranda Türkiye Gümrük Bölgesi’nden ihraç edildiğinin tespitine ilişkin işlemleri kapsar.
GC2’nin amacı HİR kapsamındaki eşyanın ayniyetini belgelemek değil, geçici ithalat rejimine özgü belirli ürünlerin kullanım ve ihracat oranlarını tespit etmektir. Bu iki tespitin konusu ve hukuki niteliği birbirinden farklıdır; birinin yerine diğeri ikame edilemez.
Dayanak: Yetkilendirilmiş Gümrük Müşavirliği Tebliği Madde 11/1(b)-2; 2009/15481 sayılı Karar Madde 34/1-a; 2013/15 sayılı Genelge Madde 1; Gümrükler Genel Müdürlüğü’nün 08.05.2026 tarihli cevabi yazısı.
Özet Tablo
| Rejim | Ayniyet Yöntemi | Alternatif Kullanılabilir mi? |
|---|---|---|
| DİR (Kod-5) | Ekspertiz Raporu | DR2 yerine geçemez |
| DİR (istisnai) | DR2 Tespit Raporu | Yalnızca ekspertizin mümkün olmadığı hallerde |
| HİR | Ekspertiz Raporu | GC2 yerine geçemez |
| Geçici İthalat (özel nitelikli eşya) | GC2 Tespit Raporu | Yalnızca kendi rejimine özgü |
Firmalar İçin Pratik Sonuç
DİR veya HİR kapsamında işlem yapan firmaların şu hususlara dikkat etmesi gerekmektedir:
- İzinde Kod-5 olarak belirlenen ayniyet yöntemi için mutlaka ekspertiz raporu temin edilmesi zorunludur
- DR2 veya GC2 raporlarının sunulması ayniyet şartını karşılamaz ve vergi tahakkuku ile müeyyide riskini doğurur
- Ekspertizin teknik, bilimsel veya idareden kaynaklanan bir nedenle yapılamadığı durumlarda bu durumun belgelenerek gümrük idaresine bildirilmesi ve DR2 uygulaması için onay alınması gerekmektedir
DİR ve HİR kapsamındaki ayniyet tespit süreçlerine ilişkin danışmanlık almak için iletişim formundan ulaşabilirsiniz.
Gümrük mevzuatındaki diğer güncel gelişmeler için makalelerimize göz atın.
Konuya ilişkin mevzuat metinlerine Ticaret Bakanlığı’nın resmi sitesinden ulaşabilirsiniz.