Zamanaşımı hususunda, para cezalarının gümrük vergileri alacaklarına bağlı olup olmaması belirleyici olmaktadır. Gümrük vergi alacağına bağlı olmayan Nispi ve Maktu cezalar, Kabahatler Kanununa göre uygulanmaktadır. Gümrük vergi alacağına bağlı olan cezalar ise Gümrük Kanunu hükümlerine göre uygulanmaktadır.
Ayrımın daha net anlaşılabilmesi adına örnekler ile aşağıda anlatılmıştır.
Gümrük Vergi Alacağına Bağlı Olmayan İdari Para Cezaları
Kabahatler kanununda idari para cezaları ikiye ayrılmaktadır. Maktu ve Nispi idari para cezası olarak tanımlanarak zamanaşımı süreleri bakımından farklılıklar barındırmaktadır.
Maktu İdari Para Cezaları Nelerdir? Zamanaşımı Süreleri Ne Kadar?
Cezanın sabit olması durumunda Maktu Ceza olarak nitelendirilir. Genel olarak en sık rastladığımız cezai müeyyidedir.
Örneğin 241/1 usulsüzlük cezası ve katları Maktu Cezadır. Bir diğer verilebilecek örnek ise; G.K.235/1-b ve d bendinde bahsi geçen “İthal edilecek eşyanın beyanname tescili sonrası muayenesi esnasında, dökme halinde gelen eşyanın değersiz, artık veya atık madde olması sebebiyle idari para cezası ton başına otuz bin Türk lirası, ambalajlı gelmesi halinde kap başına altı yüz Türk lirası olarak hesaplanır.” Hükümleridir.
Maktu Cezaların zamanaşımına ait Gümrük Kanunu’nda bir hüküm yoktur. Kabahatler Kanunu 20/2. Md. İstinaden süreler dikkate alınmaktadır. Maktu Cezanın miktarı zamanaşımı süresinin belirleyicisi olmaktadır. 241 ve katları için üç yıl diyebiliriz ancak 235. Madde kapsamında Elli bin veya daha üstü bir rakamda ceza söz konusu ise zamanaşımı beş yıla kadar uzayabilir.
Maktu İdari Para Cezaları soruşturma zamanaşımı süreleri;
a) Yüz bin Türk lirası veya daha fazla idarî para cezasını gerektiren kabahatlerde beş,
b) Elli bin Türk lirası veya daha fazla idarî para cezasını gerektiren kabahatlerde dört,
c) Elli bin Türk lirasından az idarî para cezasını gerektiren kabahatlerde üç yıldır.
Nispi İdari Para Cezaları Nelerdir? Zamanaşımı Süreleri Ne Kadar?
Gümrük vergileri alacağına bağlı olmayan ve Gümrük Kanunu’nda “gümrüklenmiş değerinin iki katı, dört katı” ifadeleri ile yer bulan cezadır. Zamanaşımı süresi 8 yıldır.
Örneğin ABC firması Antrepo Rejimi dahilinde beyanda bulunuyor. Eşyanın muayenesinde, beyan edilenden farklı çıkması ve bu eşyanın izne tabi olması sonucunda gümrüklenmiş değerin iki katı idari para cezası veriliyor.
Eşyanın gümrük kıymeti 20.000 TL gümrük vergisi tutarı 2.000 TL, katma değer vergisi tutarı 3.960 TL’dir. Eşyanın gümrüklenmiş değeri 25.960 TL, uygulanacak idari para cezası tutarı 51.920 TL, zamanaşımı süresi ise 8 yıl olacaktır.
Gümrük Vergi Alacağına Bağlı Olan İdari Para Cezaları nelerdir? Zamanaşımı Süreleri Ne Kadar?
Vergi alacağına istinaden para cezası söz konusu ise, gümrük vergileri alacağına bağlı idari para cezasıdır. Zamanaşımı hususunda vergi alacağına bağlı olmayan cezalardan farklı olarak zamanaşımı süreleri Gümrük Kanunu hükümleri ile uygulanmaktadır.
G.K. 231/2. maddesi vasıtasıyla, 197/2. Maddesinde yer verilen hüküm gereği gümrük yükümlülüğünün doğduğu tarihten itibaren üç yıl içinde yapılması gerektiği hükmedilmektedir. Bu bağlamda gümrük vergileri alacağına bağlı para cezalarında zamanaşımı süresi 3 yıldır.
Örneğin, ABC firması Serbest Dolaşıma Giriş Rejimi dahilinde beyanda bulunuyor. Eşyanın muayenesinde, 10 adet Dizüstü bilgisayarın eksik beyan edildiği tespit ediliyor. Eksik ödenen ithalat vergilerinden ayrı olarak bu farkın üç katı para cezası alınır.
Ödenecek ek gümrük vergisi tutarı 10.000 TL, katma değer vergisi tutarı 1.800 TL’dir. Ortaya çıkan 11.800 TL vergiye istinaden, uygulanacak idari para cezası tutarı 35.400 TL’dir. Örnekte görüleceği üzere cezanın hesaplaması vergiye istinaden yapılmıştır. Gümrük vergi alacağına bağlı olduğu için zamanaşımı süresi ise 3 yıl olacaktır. Zamanaşımı süresinin başlangıç tarihi, yükümlülüğün başlangıç tarihi olan beyanname tescil tarihidir. Ayrıca ilgili yükümlülükle alakalı dava açılmış olması zamanaşımını durdurur.
Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu Kapsamı Cezalarda Zamanaşımı Süreleri Ne Kadar?
Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu kapsamındaki suçların zamanaşımı süreleri Türk Ceza Kanunu hükümlerine göre uygulanmakta olup “beş yıldan fazla olmamak üzere hapis veya adli para cezasını gerektiren suçlarda” zamanaşımı süresi sekiz yıl olarak düzenlenmiştir.
Ancak Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu kapsamındaki suçların ceza üst limitlerinin 6 yıla kadar çıktığı ve niteliğine göre 2 katı oranında arttırılabildiği ihtimali söz konusu olmaktadır. Bu bağlamda “5 yıldan fazla hapis veya adli para cezası gerektiren suçlarda” ise zamanaşımı süresi on beş yıl olmaktadır.
Kaçakçılık suçları nedeniyle yapılan yargılamalar asliye ceza mahkemesi tarafından yerine getirilir.
Bir Fiilin Hem Kaçakçılık Hem de Gümrük Cezası Olabilmesi Durumunda Zamanaşımını Belirleyen Faktör Nedir?
Kaçakçılık fiili nedeniyle ceza davası açılmış olması durumunda para cezalarının zamanaşımı süresi Türk Ceza Kanununca uygulanır.
Örneğin Gümrük Beyannamesi ekinde yer alan ticari faturanın düşük değerli sahte fatura olduğunun tespit edilmesi halinde G.K.234/1-b maddesi uyarınca cezai işlem uygulanmakla birlikte Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu’nun 3/2. Maddesi dahilinde “iki yıldan beş yıla kadar hapis ve on bin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır.” Hükmüne istinaden işlem tesis edilir.
Örneğimizde G.K.234/1-b kapsamındaki cezanın, Gümrük Kanunu hükümlerine göre 3 yıl zamanaşımı olmasından kaynaklı olarak yükümlülüğün 4. yılında tespit edilmesi halinde tahsil edilmeyeceği anlamı taşımaz.
G.K. 197/4’e göre “Gümrük vergileri alacakları, ceza uygulamasını gerektiren bir fiile ilişkin olması ve zaman aşımı daha uzun bulunan bir fiil nedeniyle ceza davası açılmış olmak kaydıyla, bu alacaklar Türk Ceza Kanunundaki dava ve ceza zamanaşımı süreleri içerisinde kovuşturulup tahsil edilir.” Hükmüne amirdir.
Dolayısıyla vergilerin tebliği için öngörülen üç yıllık sürenin geçirilmesinden sonra da olsa Kaçakçılık fiili nedeniyle ceza davası açılmış olması, gümrük vergileri alacakları hakkında suçun tabi olduğu (Türk Ceza Kanunu) zamanaşımı süresinin uygulanmasını olanaklı kılacaktır.
Can DURMUŞ – Gümrük Müşavir Yardımcısı / Denetçi
14 Mart 2022